1. Vrijbuiters uit Veldhoven

Iedereen heeft het over ASML. Bij BNR raken we er niet over uitgepraat, in de media is elke beweging van het bedrijf nieuws, en zelfs wereldmachten bemoeien zich met wat er in Veldhoven gebeurt. Daar wordt de belangrijkste en meest complexe machine ter wereld gemaakt. Maar die club technologische meesterbreinen blijkt een nogal eigenzinnige, tegendraadse instelling te hebben. Kunnen ze zich dat nog permitteren, ook nu ze een technologische supermacht zijn?

In deze eerste aflevering maak je kennis met die machine van ASML. En dan leer je ook een van de gezichten achter het bedrijf kennen. We reizen af naar Veldhoven voor een bezoek aan de mysterieuze en futuristische cleanroom, en we verkennen het terrein met de eerste ASML’er. We ontmoeten ook de vrouw die twaalf jaar van haar leven wijdde aan een zoektocht naar de succesfactor van het bedrijf. En we gaan naar Instituut Clingendael, waar de chipmachinemaker nauwlettend in de gaten wordt gehouden door geopolitieke analisten.

Over Ons ASML

De meest complexe machine ter wereld: ASML bouwde hem. De ingenieurs uit Veldhoven trotseerden er de wetten van de natuurkunde voor. Maar de ASML’ers hadden nooit gedacht dat juist díe machine hun grootste obstakel ooit zou opleveren.

In Ons ASML neemt tech- en beursjournalist Maxim van Mil je mee in het turbulente verleden en heden van de chipmachinemaker uit Veldhoven. Twee jaar lang kreeg hij een unieke kijk achter de schermen bij het belangrijkste bedrijf van Nederland, van Europa en misschien zelfs wel van de hele wereld.

Hij sprak medewerker 001 en de allereerste directeur, dook met de archivaris in dozen die geen buitenstaander eerder had gezien, kreeg privécollege over de meest complexe machine ter wereld, en vroeg geopolitieke analisten hoe Nederland zo klem kon komen te zitten tussen Amerika en China. Want dat is het obstakel waar ASML nu mee om moet leren gaan. Hoe stel je je op als de belangrijkste politici ter wereld opeens de zeggenschap over jouw machine opeisen?

Je hoort:

Hoe ASML in 1984 begon als afdankertje van Philips, in een lekkende bouwkeet waar niemand vrijwillig kwam werken. Hoe een enkele videoband, onder de arm van een jonge ingenieur, de belangrijkste deal uit de bedrijfsgeschiedenis binnenhaalde en een beursgang mogelijk maakte. Hoe er twintig jaar en twaalf miljard euro nodig waren om de EUV-machine te laten werken. En hoe die machine van binnen precies werkt. Hoe ASML in 2020 een pion werd op het schaakbord van wereldmachten, en waarom