
← ORIGINS MEDIA · Nederlands15 okt · 5 min
IGNAZ SEMMELWEIS · 3 · De Handen die Genazen Doodden
De snee die de vinger van Jakob Kolletschka doorklieft tijdens een ontleding lijkt aanvankelijk een klein voorval, van het soort dat elke forensisch patholoog een half dozijn keer per jaar overkomt. Niemand in de obductiezaal van het Algemeen Ziekenhuis van Wenen noteert het als iets ernstigs. Maar na enkele dagen komt de koorts, en een rode, ontstoken streep kruipt vanaf de wond omhoog naar de schouder. Kolletschka gaat zo snel achteruit dat zelfs de meest ervaren artsen van het ziekenhuis er geen raad mee weten. Nog vóór het einde van maart is hij overleden.
Semmelweis vraagt om iets wat vrijwel nooit gebeurt: dat men hem het obductieverslag van zijn eigen vriend overhandigt. De man die zijn leven had doorgebracht met het openen van lijken, nu zelf geopend door zijn eigen leerlingen. Wat hij daarin aantreft, doet hem abrupt verstijven: verspreide abcessen in de borst, in de buik, in de gewrichten — hetzelfde chaotische patroon dat hij maand na maand zelf heeft beschreven bij het openen van de lichamen van vrouwen die enkele dagen na de bevalling sterven.
Die nacht, zo vertellen zij die met hem werkten, haalt hij zijn eigen obductieschrift en het sterfteregister van de kraamafdeling tevoorschijn, en legt ze naast elkaar op hetzelfde bureau. Een forensisch patholoog baart niet. Er is geen bevalling, geen baarmoeder, geen van de oorzaken die het vak aanvoert om de dood van de moeders te verklaren. Er is alleen een open wond binnen in een lijk. Als dat doodt met hetzelfde innerlijke beeld dat de kraamvrouwen doodt, dan reist er iets van het ene lichaam naar het andere. En er is maar één mogelijk voertuig: de handen die de ochtend doorbrengen in de ontleedzaal en de middag aan het bed van de patiënten.
In een brief die hij jaren later zou schrijven, vat Semmelweis dat moment samen met een zin die niet klinkt als een ontdekking maar als een bekentenis: dat alleen God weet hoeveel vrouwen hij zonder het te weten eerder naar het graf heeft gezonden. Er schuilt geen trots in die woorden. Er is een man die zojuist heeft begrepen dat het antwoord dat hij maandenlang zocht, hijzelf was.
In mei vaardigt hij het bevel uit. Voordat hij een kraamvrouw aanraakt, moet elke arts en elke student de handen onderdompelen in een kom met water en chloorkalk, en ze schrobben tot de geur van de ontleding volledig verdwenen is. Voor mannen die zichzelf als het toppunt van de Europese wetenschap beschouwen, klinkt het bevel als een huishoudelijke belediging. Sommige collega's v