
← ORIGINS MEDIA · Nederlands1 nov · 4 min
LA MALINCHE · 3 · DE KETEN DIE NIEMAND PLANDE
Aan de kust van San Juan de Ulúa, in april vijftienhonderdnegentien, gaan mannen aan land die geen wapens dragen. Ze dragen penselen. Het zijn tlacuilos, schilderende schrijvers uitgezonden door de lokale gouverneurs in dienst van Moctezuma, met de opdracht elk detail van de nieuwkomers op amatepapier vast te leggen: de schepen, de paarden, de kanonnen. Dat alles zal terugreizen naar Tenochtitlan, opdat de tlatoani met eigen ogen ziet wat geen woord hem nog kan uitleggen. Het is het eerste contact tussen de expeditie en het apparaat van het Mexica-rijk. En het is de eerste keer dat de keten die weken eerder in Potonchán was gevormd, op die schaal op de proef wordt gesteld.
Cortés spreekt in het Spaans. Aguilar — de man die weken eerder op Cozumel werd vrijgekocht in ruil voor een handvol glazen kralen — zet het om in het Maya. Marina neemt dat Maya en geeft het in het Nahuatl door aan de gezanten van Moctezuma. Zij brengen geschenken: bewerkt goud, geborduurde mantels, quetzalveren. En ze brengen ook, volgens de kroniekschrijvers, een boodschap die Cortés bereikt, na drie talen te hebben doorlopen, veranderd in een smeekbede: dat hij de geschenken aanvaardt, dat hij niet verder het binnenland in trekt. Niemand kan vandaag met zekerheid zeggen hoeveel van die boodschap verloren ging of werd toegevoegd onderweg van de ene taal naar de andere. Die onzekerheid is geen leemte van de kroniekschrijvers. Zij is de voorwaarde zelf van een diplomatie die afhangt van twee personen en van hun geheugen.
Want de keten, hoewel zij werkt, is een kluister. Cortés kan niets onderhandelen zonder dat Aguilar beschikbaar is en zonder dat Marina bereid is te vertalen wat Aguilar haar aanreikt. Elke politieke beslissing van de man die de expeditie leidt, gaat letterlijk door de mond van twee andere mensen voordat zij een begrijpelijk woord wordt. Dat is een militair probleem evenzeer als een taalkundig: een bevelhebber die zijn eigen communicatie niet beheerst, beheerst ook zijn eigen oorlog niet helemaal.
De oplossing bedenkt Cortés niet. Zij wordt voortgebracht door Marina, die leeft tussen soldaten die de hele dag Spaans spreken, zonder enige formele scholing, enkel door de volharding van het luisteren. Binnen enkele maanden, zo verhalen de kroniekschrijvers, spreekt ze het al rechtstreeks. En vanaf dat moment verandert er iets in de verslagen van de expeditie: Aguilar wordt niet langer genoemd bij de belangrijke onderhandelingen. Er is geen afscheidsscène, geen aankondigi